Jednym z głównych celów ustawy było polepszenie sytuacji pracowników handlu - zwłaszcza umożliwienie im spędzenia niedziel z rodziną. W polskim handlu ok. 70% zatrudnionych stanowią kobiety, często łączące pracę z wychowaniem dzieci.
Plusy i minusy dla pracowników
Korzyści
- Dodatkowy dzień wolny dla pracowników dużych sieci
- Więcej czasu z rodziną w weekendy
- Lepszy work-life balance
- Możliwość uczestnictwa w życiu społecznym
Wady
- Bardziej obciążające soboty
- Brak poprawy wynagrodzeń
- Utrata możliwości dorobienia
- Więcej pracy dla obsługi stacji i convenience
Przesunięcie pracy na inne dni
Z badania NSZZ Solidarność (2018) wynika, że 1/3 ankietowanych kobiet i połowa mężczyzn w handlu zauważyło, że w soboty poprzedzające wolną niedzielę muszą pracować intensywniej niż wcześniej.
- 70% pracowników zaobserwowało dłuższe kolejki do kas w soboty
- 40% przyznało, że klienci bywają wtedy bardziej zdenerwowani
- Ciężar pracy skumulował się, co oznacza większy stres
Paradoks: połowa nadal pracuje w niedziele
Około połowy pracowników handlu nadal pracuje w niedziele, mimo zakazu. Dzieje się tak, ponieważ osoby zatrudnione w placówkach wyłączonych spod zakazu (stacje benzynowe, małe sklepiki, gastronomia, magazyny e-commerce) muszą obsłużyć zwiększony ruch.
Nierównomierne skutki: Zakaz faktycznie objął głównie duże sieci, podczas gdy pracownicy stacji paliw, franczyz typu Żabka czy innych wyjątków są teraz przepracowani. Ruch klientów znacząco się tam zwiększył.
Brak poprawy płac
Związek Zawodowy Związkowa Alternatywa podkreśla, że ustawa nie poprawiła wynagrodzeń ani nie skróciła realnie czasu pracy. W wielu przypadkach nastąpiło pogorszenie pozycji negocjacyjnej pracowników, zwłaszcza tych najsłabiej opłacanych.
Branża handlowa boryka się z niskimi płacami na najniższych stanowiskach, a część osób dorabiających w weekendy (np. studenci) straciła możliwość dodatkowego zarobku.
Stabilność zatrudnienia
Wbrew prognozom (raport PwC 2015 szacował spadek zatrudnienia o 62-85 tys. etatów), nie nastąpiło masowe zwolnienie pracowników. Firmy dostosowały grafik pracy, zwiększając obsadę w inne dni tygodnia.
Według szacunków PRCH, całkowite przywrócenie handlowych niedziel mogłoby utworzyć dodatkowo 20-40 tysięcy miejsc pracy w sektorze.
Postulowane zmiany
W debacie publicznej coraz częściej pojawia się postulat, by ewentualny powrót niedziel handlowych połączyć z:
- Gwarancją wyższej płacy za pracę w niedziele (podwójna stawka)
- Prawem pracownika do dwóch wolnych niedziel w miesiącu
- Rotacyjnymi grafikami zapewniającymi sprawiedliwy podział
Źródła: NSZZ Solidarność, Związkowa Alternatywa, PwC, Polska Rada Centrów Handlowych